Institut za voćarstvo i vinogradarstvo

 

 

 

 

 

Dug je istorijski put razvoja Poljoprivredno-prehrambenog fakulteta u Sarajevu. U periodu od njegovog formiranja 1940. godine pa do navršene 70-te godine njegovog rada, on je prošao cio niz transformacija i veoma raznovrsnih formi unutrašnjeg organizovanja. Svakako nas posebno interesuje period od formiranja odsjeka za voćarstvo i vinogradarstvo našeg fakulteta pa do danas.

 

Nije dugo trebalo analizirati postojeće stanje u agrarnom kompleksu Bosne i Hercegovine da bi se na osnovu objektivnih pokazatelja konstatovalo da u ovoj oblasti voćarsko-vinogradarska proizvodnja, te prerada voća, ima duboki interes za ovaj prostor. Iz ovih činjenica proistekla je i odluka različitih organa da se odmah nakon razdvajanja Poljoprivrednog od Šumarskog fakulteta formiraju odsjeci, a među prvima Odsjek za voćarstvo i vinogradarstvo.

 

Na našu sreću u to doba Fakultet je u sklopu nastavnog procesa Opšteg odsjeka imao već nekoliko veoma izraslih kadrova, tako da nije bilo posebnih teškoća za početak i odvijanje nastavnog procesa na Voćarsko-vinogradarskom odsjeku. U tom periodu dolazi do jačanja laboratorijske tehnike na Fakultetu i veoma uspješne izgradnje poligona na kojima je bilo moguće odvijanje praktične nastave, pa i ferijalne prakse.

 

Uporedo sa ovim unutrašnjih transformacija našeg Fakulteta započinje intenzivna aktivnost na podizanju prvih plantažnih voćnjaka prevashodno šljive, jabuke i kruške, a u Hercegovini i podizanje prvih industrijskih vinograda sa predominantnim vinskim sortama. U ovom periodu podiže se preko 4.000 ha zasada šljive na širem prostoru BiH, 100 ha višnje, jabuke i kruške. Ova podizanja voćnih zasada zahvataju prostor od Drine do Une, a podižu se po tada najsavremenijim principima voćarsko-vinogradarske tehnologije.

 

Nekako u istom periodu podižu se i male industrijske fabrike za preradu voća, te preko 110 industrijskih sušnica za voće kapaciteta 10 t/18h. Ovakav intenzivan razvoj voćarstva otvorio je mogućnost stvaranja robnih fondova svježeg, suhog i na drugi način industrijski prerađenog voća (topli i hladni postupak), te njihovog izvoza na najrazvijenija evropska tržišta.

 

Za ovakav intenzivan razvoj primarnog kompleksa bilo je neophodno obezbijediti kvalitetan kadar, pa je Odsjek za voćarstvo, vinogradarstvo i preradu voća u tom periodu doživio nagli razvoj, a njegovi brojni inžinjeri poljoprivrede sigurna zaposlenja u plantažnim zasadima Bosanske krajine, Gradačca, Doboja, Modriče, Bijeljine, Zvornika, Mostarske kotline, Brotnja (Čitluka), Ljubuškog, Nevesinja, Stoca, Popova polja, Čapljine i drugih. Istovremeno na prostoru BiH izgrađuje se desetak džepnih voćno-loznih rasadnika (Bihać, Derventa, Gradačac, Bijeljina, Modriča, Žepče, Doboj, Mostar, Zvornik, Višegrad, Foča – Ustikolina i drugi).

 

Nažalost, nedovoljno razvijena inspekcijska služba u okviru sistema institucija državne vlasti bila je uzrokom u ovom periodu masovnog širenja nekih bolesti posebno šarke šljive. Istovremeno, proširila se i šljivina štitasta uš i kalifornijska štitasta uš, što je nanijelo velike štete primarnoj voćarskoj proizvodnji.

 

Od momenta formiranja Instituta pa do danas kroz njega su prošli brojni kadrovi svih nivoa stručnosti neophodnih za nastavni proces na Univerzitetu.

 

Članovi Instituta koji su penzionisani, napustili Fakultet ili preminuli u periodu od njegovog formiranja do danas

 

Nastavnici i saradnici

 

1.

Prof. dr. Šerif Bubić

 

11.

Prof. dr. Predrag Vuksanović

2.

Prof. dr. Viktor Vitolović

 

12.

Prof. dr. Predrag Lučić

3.

Prof. dr. Stjepan Čečuk

 

13.

Prof. dr. Tatjana Ljujić-Mijatović

4.

Prof. dr. Jaša Rutka

 

14.

Doc. dr. Dragutin Mijatović

5.

Prof. dr. Milan Šupica

 

15.

Doc. dr. Nikola Mićić

6.

Prof. dr. Jovan Zarić

 

16.

Mr. Milenko Blesić

7.

Prof. dr. Nada Kapetanović

 

17.

Mr. Gordana Đurić

8

Prof. dr. Vladimir Prica

 

18.

Mirsada Đulbić, dipl. ing.

9.

Prof. dr. Dževad Jarebica

 

19.

Gordana Dabić, dipl. ing

10.

Prof. dr. Ahmed Muratović

 

20.

Jasmina Badžak, dipl. ing.
                   

 

 

Pomoćno osoblje – laboranti

 

1.

Sigmund Fedetov

 

6.

Đorđe Bugarski

2.

Rima Gajić

 

7.

Vlado Čećuk

 

3.

Ibrahim Ustavdić

 

8.

Stevan Janjić

4.

Dostana Simić-Štrelov

 

9.

Gordana Podinić

5.

Vlado Kolašinac

 

10.

Elvera Baralić
                 

 

 

Spisak radno aktivnih članova Instituta početkom 2010. godine

 

Nastavnici i saradnici

 

1.

Prof. dr. Mirsad Kurtović

 

6.

Mr. Fikreta Behmen

2.

Prof. dr. Senaid Memić

 

7.

Fuad Gaši, dipl. ing.

3.

Prof. dr. Agan Kojić

 

8.

Mersija Delić, dipl. ing.

4.

Doc. dr. Pakeza Drkenda

 

9.

Adnan Maličević, dipl. ing.

5.

Doc. dr. Jasna Avdić

 

 

 

 

Pomoćno osoblje – laboranti:

 

1. Zdenka Vareškić

 

 

Iz gornjeg pregleda se vidi da je u nastavnom procesu iz predmeta voćarstva, vinogradarstva, cvjećarstva i tehnologije prerade voća i povrća učestvovalo 29 nastavnika i saradnika, od čega 16 redovnih i vanrednih profesora, četiri docenta i osam asistenata i mladih istraživača.

 

U nastavnom procesu učestvovalo je i 11 laboranata, a koji su opsluživali terenske i laboratorijske vježbe, a u pojedinim periodima ovo pomoćno osoblje radilo je i na kontroli kvaliteta i hemijskim analizama uzoraka dostavljenih Fakultetu kao supervizoru.

 

U sadašnjem trenutku nastavni proces na Institutu obavljaju tri profesora, 2 docenta, jedan magistar i dva diplomirana inžinjera. Institut je u svojoj unutrašnjoj organizaciji sastavljen iz četiri katedre i to: Katedra za voćarstvo, Katedra za vinogradarstvo, Katedra za oplemenjivanje biljaka i Katedra za ukrasno bilje i cvijeće.

 

U nastavnom procesu na ovom Institutu povremeno učestvuju i penzionisani profesori sa zvanjem emeritusa, posebno na postdiplomskim studijama.

 

 

Područje rada i zadaci Instituta

 

U proteklom periodu Institut se bavio brojnim aktivnostima među kojima treba spomenuti veoma prisnu poslovno-tehničku saradnju sa privrednim subjektima iz oblasti voćarsko-vinogradarske proizvodnje. Važno je istaći izradu brojnih projekata po metodologiji bankarskih institucija, a u kojima su ugrađeni najsavremeniji principi domaće i svjetske voćarsko-vinogradarske proizvodne tehnologije.

 

Institut je nad ovim objektima imao stručni nadzor i doprinosio da svi podignuti objekti odnosno proizvodni pogoni ostvare projektovanu proizvodnu projekciju prinosa i kvaliteta. Istovremeno Institut je sa ostalim organizacionim jedinicama Fakulteta radio na drugim projektima, posebno na onim kada se tretirala problematika korištenja raspoloživih zemljišnih i vodenih resursa, izboru pogodne mehanizacije te izgradnji prihvatno-prerađivačkih kapaciteta u oblasti voćarstva i vinogradarstva.

 

Radeći na ovim zadacima Institut je stekao povjerenje kod brojnih proizvođača primarnog kompleksa voćarsko-vinogradarske proizvodnje, a istovremeno i društvenih institucija, čija je nadležnost finansijska podrška razvoja ove oblasti agrarnog kompleksa. Na ovaj način kadrovi Instituta su u pravom smislu riječi svoje teorijsko znanje pretakali u neposrednu proizvodnu praksu i time doprinosili stalnom procesu unapređenja i modernizacije voćarsko-vinogradarske proizvodnje.

 

Institutski kadrovi su i do sada, a nadamo se i u budućnosti još intenzivnije primjenjivati stečena vlastita iskustva i iskustva razvijenih zemalja, te time doprinijeti stepenu razvijenosti ove oblasti u susjednim zemljama i šire.

 

Institut u svojoj aktivnosti posebnu pažnju posvećuje stvaranju materijalnih i kadrovskih pretpostavki za nesmetano i kvalitetno odvijanje nastavnog procesa i drugih sadržaja vezanih za zadatke Fakulteta.

 

Posebno značajno je istaknuti da Institut obezbjeđuje funkcionalnu infrastrukturu i bdije na njenoj operativnosti kako bi nesmetano mogao da teče edukativni proces na Fakultetu. On posebno ostvaraju prisnu saradnju sa drugim Institutima u okviru Fakulteta i drugim institucijama van fakulteta, a sa ciljem razmjene iskustava usaglašavanja komplementarnih programa i dijelova programa.

 

U ovu aktivnost svakako spada i nadzor, te briga i unaprjeđenje nastavnih objekata na Fakultetu i van Fakulteta, te njihovu funkcionalnost tokom čitavog nastavnog procesa. Institut ima zadatak i obavlja aktivnosti na osposobljavanju kadrova za neophodne funkcije na Fakultetu, te brine o izdavačkoj djelatnosti materije, koja je predmet nastavnog procesa bilo u oblasti teoretske ili praktične nastave.

 

Na naše zadovoljstvo Institut se kadrovski i savremenom opremom toliko osposobio da će se u budućem periodu moći uključivati u brojne aktivnosti za kojima će imati potrebu agrarni kompleks i ukupna društvena zajednica. Drugim riječima, Institut se osposobio da kreira, projektuje, izvodi i nadzire najkomplikovanije objekte iz oblasti voćarsko-vinogradarske proizvodnje i da u granicama raspoloživih ovlaštenja ove usluge pruži i van teritorija naše zemlje. Ovakvo ohrabrenje gradimo na dosadašnjim rezultatima našeg rada i naše uključenosti u međunarodne projekte, a koji su ocjenjeni vrlo uspješnim.

 

Ukoliko se želi iskazati cijela oblast na kojoj je angažovan kadar Instituta, onda u kratkom prikazu je sljedeći:

 

·   Organizacija nastavnog procesa na svim nivoima nastave na Fakultetu,

·   Naučno-istraživački rad u oblasti voćarstva, vinogradarstva, hortikulture, oplemenjivanje voća i vinove loze,

·   Kontrola kvaliteta voća i voćnog loznog sadnog materijala,

·   Projektovanje u oblasti voćarstva, vinogradarstva i hortikulture,

·   Organizovanje procesa obrazovanja kadrova izvan Fakulteta,

·   Izrada ekspertiza iz oblasti voćarstva, vinogradarstva, oplemenjivanja i hortikulture i

·   Recenzije udžbenika, stručnih knjiga, naučnih radova i drugih publikacija za koje je propisana obavezna recenzija prije izdavanja.

 

Važno je napomenuti da je u periodu svojih 70 godina, Fakultet u cjelini doživljavao brojne transformacije i svoje unutrašnje reorganizacije, a uvijek sa ciljem da se prati njegov razvoj i zadaci, koje je pred njega postavila društvena zajednica i interesi njene privrede.

 

 

Vannastavne aktivnosti Instituta

 

Sve aktivnosti iz oblasti voćarstva, vinogradarstva, hortikulture i oplemenjivanja biljaka bile su kreirane ili podsticane od članova ovog kolektiva. Od trenutka formiranja Fakulteta voćarska struka bila je alimentirana sa kadrovima našeg Fakulteta, koji su od samog vremena početka studiranja inklinirali na radu u voćarskoj problematici. Institut je sa svojim kadrovima u proteklom periodu dao veliki doprinos razvoju voćarstva i vinogradarstva, a posebno na njegovoj afirmaciji u okviru ukupne privredne aktivnosti u zemlji.

 

Posebno mjesto u radu kadrova instituta zauzimaju višegodišnji projekti iz oblasti klonske selekcije vinove loze i voćaka, a koji su rezultirali priznavanjem dvije sorte šljiva pod nazivom Korajka i Bosanka. Istovremeno rad kadrova Instituta odvijao se u oblasti introdukcije i provjeravanja kvaliteta introdukovanih sorata voćaka i vinove loze. Prema tome, uz nadzor nad kvalitetom proizvedenog sadnog materijala, dat je značajan doprinos poboljšanja ukupnog stanja u ovoj za BiH značajnoj privrednoj djelatnosti.

Institut je učesnik u osnivanju, podržavanju i neposrednom radu na privrednoj manifestaciji „Sajam šljive“, a koji je kasnije prerastao u najznačajniji sajam poljoprivrede Bosne i Hercegovine, pa i šire.

 

Zajedno sa jubilejom 70 godina postojanja našeg Fakulteta proslavljena je i 40-godišnjica od osnivanja ove privredne manifestacije u Gradačcu. Svakako, stručno-naučni opus ove manifestacije osmišljavan je i vođen u cjelini od kadrova našeg Fakulteta. Pored Privredne manifestacije „Sajam šljive“ u Gradačcu, Fakultet je osmislio i neposredno učestvuje u realizaciji Privredne manifestacije „Sajam jabuke Goražde“. Podršku ovoj manifestaciji daju kadrovi Fakulteta, a poseban doprinos ovoj manifestaciji daju kadrovi Instituta za voćarstvo i vinogradarstvo.

 

Institut je posebnu pažnju posvetio razvoju jagodastih voćnih kultura u BiH, pa i šire. Jedan od pravaca podsticanja razvoja ove oblasti voćarstva bilo je uspostavljanje i neposredno učešće kadrova Instituta u privrednoj manifestaciji „Dani jagodastog voća“ Čelić.

 

Već tri decenije kadrovi Instituta putem ove manifestacije saopštavaju stručnjacima i proizvođačima jagodastog voća najnovija dostignuća u ovoj oblasti proizvodnje. Zahvaljujući ovakvoj aktivnosti, razvoj ovih kultura dostigao je nezapamćene razmjere i učinio da se i na malom posjedu koji je karakteristika ovog područja može ostvariti značajan dohodak uzgojem intenzivno radnih kultura, među kojima posebno mjesto zauzima jagoda.

 

Institut je odigrao značajnu ulogu vršeći kontrolu u ime državnih institucija nad proizvodnjom sadnog materijala voća i vinove loze, te pomažući rasadničkoj proizvodnji na usvajanju savremenih metoda proizvodnje sadnog materijala.

 

Uporedo sa ovom aktivnosti kadrovi instituta su radili na introdukciji savremenih sortnih kreacija gotovo svih vrsta kontinentalnog voća, te njihovom provjeravanju o uspješnosti gajenja u našim ekološkim uslovima. Na ovaj način Institut je dao značajan doprinos na izmjeni sortnog sastava i napuštanju klasične ekstenzivne voćarske proizvodnje u Bosni i Hercegovini.

 

Ovo su samo dijelovi aktivnosti kadrova Instituta čiji je doprinos posebno evidentan u stvaranju modernih plantažnih zasada novih i modernih rasadničkih organizacija i uvođenje u tehnologiju voćarske proizvodnje savremenih saznanja domaće i svjetske nauke i prakse.

 

 

Članovi Instituta sa posebnim naučnim i stručnim doprinosom

 

Prof. Šerif Bubić, dipl. ing. (1898-1975) – Rođen 1898. godine u Ljubinju. Diplomirao 1923. godine na Visokoj poljoprivrednoj školi u Pragu. Na Fakultetu je radio od 1948. do 1962. godine, kada je penzionisan u zvanju redovnog profesora na predmetu Specijalno voćarstvo. Bio je šef Zavoda za voćarstvo i vinogradarstvo i prodekan. Radio je na projektovanju i podizanju industrijskih plantažnih voćnjaka, a bio je i aktivni član Naučnog društva Bosne i Hercegovine. Odlikovan je ordenom zasluga za narod sa srebrnim zracima. Preminuo je 1975. godine.

 

Prof. dr Dževad Jarebica, Profesor emeritus (1934 – ) – Rođen 1934. godine u Prozoru. Diplomirao i doktorirao na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu. Na Fakultetu, uz prekide, radi od 1959. do 1997. godine, kada je penzionisan u zvanju redovnog profesora na predmetu Oplemenjivanje voćaka i vinove loze. Nakon penzionisanja, kao profesor emeritus, nastavlja sa nastavnim i istraživačkim aktivnostima na Fakultetu. Specijalizirao voćarstvo u Švajcarskoj. Koautor je novih sorti šljive požegače. Bio je šef Odsjeka za voćarstvo i vinogradarstvo. Pored stalnog angažmana na Fakultetu, bio je Direktor zavoda za voćarstvo i vinogradarstvo BiH i Instituta za istraživanje i razvoj BiH. Bio je predsjednik Saveza inžinjera i tehničara BiH i zaslužni član Saveza inžinjera i tehničara Jugoslavije. Dobitnik je više priznanja, među kojima posebno treba pomenuti: Šestoaprilsku nagradu Grada Sarajeva, Orden rada sa srebrnim vijencem i Prvomajsku nagradu Saveza sindikata. Počasni je građanin Gradačca, Čelića i Srebrenika.

 

Prof. dr Tatjana Ljujić-Mijatović (1941 – ) – Rođena 1941 godine u Sarajevu. Diplomirala i doktorirala na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu, a magistrirala na Šumarskom fakultetu u Beogradu. Zaposlena na Fakultetu od 1976. do 2007. godine, nakon čega, nesmanjenim angažmanom, nastavlja svoju nastavnu i istraživačku djelatnost, kao spoljni saradnik Fakulteta. Redovni je profesor na predmetu Ukrasno bilje i parkovi. Bila je prorektor za međunarodnu saradnju Univerziteta u Sarajevu i prodekan na Poljoprivrednom fakultetu. U toku svog radnog angažovanja imala je vrlo bogatu društvenu i intelektualnu aktivnost na Univerzitetu i u institucijama sistema. Član je Udruženja likovnih umjetnika primijenjenih umjetnosti i dizajnera BiH. Ekspert je iz oblasti hortikulture pri međunarodnoj organizaciji ICSID. Bila je vijećnik u Općinskom vijeću Stari Grad i Gradskom vijeću Grada Sarajeva, predsjednik Republičke komisije za nauku, kulturu i obrazovanje, predsjednik Udruženja žena BiH 1992. godine, poslanik u Skupštini BiH od 1991. do 1996., član Predsjedništva BiH od 1992. do 1996. godine, ambasador BiH pri UN i drugim međunarodnim organizacijama, zamjenica gradonačelnika Grada Sarajeva 1999. i 2000. godine, itd. Proglašena za "Najuspješniju ženu u BiH" 1999. godine.  

 

 

(Prof. dr Dževad Jarebica, prof. dr Senaid Memić i

Institut za voćarstvo i vinogradarstvo)