POLJOPRIVREDNO-PREHRAMBENI FAKULTET

INSTITUTI

 

 

Institut za zootehniku

 

 

 

 

U cilju unaprjeđenja animalne poljoprivredne proizvodnje Institut za zootehniku (ranije Institut za stočarstvo) Poljoprivredno-prehrambenog fakulteta u Sarajevu organizuje provodi i primjenjuje aktuelna naučna istraživanja u oblastima animalne genetike i selekcije, držanja i uzgoja, fiziologije te hrane i ishrane kopnenih i akvatičnih farmskih životinja. Visoko prioritetan  segment djelovanja Instituta je biosigurnost hrane za životinje i hrane animalnog porijekla u ishrani ljudi, te ekološki impakti uzgoja i iskorištavanja farmskih životinja.

 

Klasični pristup u animalnoj proizvodnji se, na globalnom nivou, značajno mijenja te sve više pažnje zaokupljaju discipline koje se bave ekološkim aspektima, sigurnosti hrane i dobrobiti životinja.

 

Pri tome, tehnologije ostaju kao polazna osnova na kojoj će se kroz savremene spoznaje u biotehničkim naukama i bioetičkim pristupima razvijati nova percepcija animalne proizvodnje, čiji moto bi mogao biti „održiva proizvodnja kvalitetnih animalnih proizvoda uz očuvanje budućnosti, prirode i okoliša“. 

 

Činjenica da u svakoj grani intenzivne animalne proizvodnje hrana pored proizvodne ima fiziološku, zdravstvenu, i ekonomsku vrijednost snažan je argument u identifikaciji i primjeni novih tehnoloških rješenja u pravcu ostvarivanja veće proizvodnje, kao i poboljšanja kvaliteta  proizvoda. Sve su to izazovi koji stoje na putu materijalnog, organizacijskog i kadrovskog jačanja Instituta sa konačnom zadaćom provođenja aktuelnih istraživanja i njihovog transfera do korisnika.

 

 

 

 

Osnivanje i razvoj Instituta za zootehniku

 

Institut za zootehniku je od osnivanja prošao kroz nekoliko razvojno-organizacionih promjena. Svaka od njih je značila jačanje Instituta u materijalnom, kadrovskom i organizacijskom smislu i njegovo prilagođavanje savremenim izazovima.

 

Institut za zootehniku, u okviru Poljoprivredno-prehrambenog fakulteta, je sljedbenik Školskog zavoda za stočarstvo za čije je osnivanje pravna osnova dana Pravilnikom Savezne Visoke poljoprivredne škole za planinsko gazdovanje od 27.3.1947. godine.

 

Dakle, Institut kao nosilac naučnog i istraživačkog rada iz oblasti animalne proizvodnje formalno postoji od samog osnutka Fakulteta iako stvarni početak naučno-istraživačkog rada datira nešto kasnije, odnosno nakon osnivanja Katedri koje, kao organizacione jedinice Fakulteta, djeluju od 29. 10. 1947. godine sa zadatkom usmjeravanja i koordiniranja nastavnih i naučnih aktivnosti na nivou Fakulteta.

 

Sistematski naučni i istraživački rad iz oblasti stočarstva stvarno započinje u školskoj 1949/50. godini pod okriljem Školskog zavoda za stočarstvo i u ovakvoj organizacionoj shemi će se odvijati sve do 1960. godine. U okviru Zavoda su se zaposlili tadašnji vrsni stručnjaci koji su vodili poslove unaprjeđenja saradnje sa stočarskom privrednim subjektima. Uposlenici Zavoda za stočarstvo iz toga perioda su:

 

-          dr. Ladilav Končar, govedarstvo,

-          dr. Tošo Bartolović, konjogojstvo i govedarstvo,

-          dr. Boško Palijan, ovčarstvo (bio ekspert FAO-a),

-          dr. Branko Markotić, govedarstvo (bio ekspert FAO-a),

-          dr. Ferid Pobrić, govedarstvo,

-          dr. Slavka Vuković, ovčarstvo,

-          dr. Safet Ekić, mljekarstvo i selekcija,

-          dr. Zahid Čaušević, ovčarstvo,

-          Sabrija Gackić, dipl. ing., laboratorijske analize, i

-          Jovanović Dragutin, tehničar.

 

Ukidanjem školskih zavoda, zavodi su dobili status samostalnih ustanova. Zavod za stočarstvo  je 1960. godine premješten na Butmir i od tada posluje pod nazivom Zavod za stočarstvo, Butmir - Ilidža. Intencija je bila da se naučno-istraživački rad nastavnika i saradnika Fakulteta obavlja u novonastalim zavodima. Međutim, zbog loše materijalne i kadrovske osnove ovaj rad se nije ispoljio u očekivanom obimu i došlo je do značajnog slabljenja veza između Fakulteta i novonastalih zavoda.

 

Iz tih, a i drugih razloga, 1963. godine došlo je do integracije samostalnih tadašnjih zavoda u kompleksni Institut za poljoprivredna istraživanja, u okviru kojega je kao organizacijska jedinica egzistirao i Zavod za stočarstvo. Iako je, pored Republičke komore, osnivač ovoga Instituta bio Poljoprivredni fakultet nije došlo do željenog angažmana osoblja Fakulteta u naučno-istraživačkom radu Instituta. Istina, radili su se zajednički naučno-istraživački projekti gdje su profesori i naučni saradnici Fakulteta bili glavni istraživači. Pored toga, radilo se i na pružanju stručne i tehničke pomoći poljoprivrednim proizvođačima.

 

U tom periodu uposlenici Zavoda za stočarstvo, Butmir su bili:

 

-          dr. Seid Branković, govedarstvo,

-          dr. Ramiz Handžić, ishrana životinja,

-          dr. Nijaz Tahirović, ovčarstvo,

-          mr. Vladimir Đurđev, govedarstvo, selekcija, ishrana,

-          mr. Slavojka Bogdanović, laboratorijske analize,

-          mr. Borivoje Sučić, govedarstvo, selekcija, te

-          Simić Rastko, dipl. ing, ishrana.

 

Vremenom, naučno-istraživačke aktivnosti iz oblasti stočarstva sve više su se provodile pod okriljem pojedinih katedri stočarskog smjera na Poljoprivrednom fakultetu, koje su od samog osnivanja pored edukacijske imale i naučno-istraživačku ulogu. To je bila i osnova razvoja fakultetskih instituta. U punom zamahu naučno-istraživačkih aktivnosti, sredinom 80-ih godina prošlog vijeka, u okviru Instituta za zootehniku djelovale su tri katedre i to:

 

1.       Katedra za stočarstvo,

2.       Katedra za ishranu domaćih životinja, te

3.       Katedra za anatomiju i fiziologiju domaćih životinja.

 

Zbog dugogodišnje istorije Instituta, velike fluktuacije naučno-istraživačkog i pomoćnog osoblja, te nepostojanja sistematski urađene arhivske građe, a rizikujući da se neko od bivših uposlenika Instituta nehotimice izostavi dajemo pregled dosadašnjih članova. Prvi profesor na Zavodu za stočarstvo je bio dr. Svoboda, profesor na Ishrani životinja i Općem stočarstvu.

 

Značajno je spomenuti da je dr. Fahrudin Hrasnica prvi izabrani profesor iz Bosne i Hercegovine na tadašnjoj Visokoj školi za planinsko gazdovanje. Pored toga, po brojnosti, Institut za stočarstvo je predstavljao najjači institut Poljoprivrednog fakulteta.

 

 

Zoologija i ribarstvo

 

Prof. dr. Milutin Gligić

Prof. dr. Oskar Šenk

Milan Kaluđerčić, dipl. biolog

Prof. dr. Jelena Živadinović

Doc. dr. Dragan Mikavica

Snježana Žiher-Štrbo, dipl. ing.

Radmila Draganić, dipl. ing.

 

* Osnivanjem Instituta za tehnologiju poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda od 1977, godine djeluju na novonastalom institutu.

 

 

Naučni i stručni doprinos Instituta

 

U periodu od osnivanja pa do 1992. godine na polju naučno-istraživačkog rada urađen je veliki broj projekata i samostalnih tema. Navodimo samo značajnije:

     1)    Stvaranje domaćeg govečeta križanjem tovnih pasmina Aberdin Angus i Hereford sa domaćom populacijom goveda.

     2)    Ispitivanje kompletnih obroka (koncentratnih i složenih silaža) u ishrani muznih krava i tovne junadi.

     3)    Utvrđivanje tovnih sposobnosti kod domaćih tipova goveda i križanaca sa tovnim pasminama (Hereford, Aberdin Angus, Šarole i Limuzen).

     4)    Ispitivanje tovnih sposobnosti kod junadi (sivotirolska, montafonska-smeđealpska, simentalska,  frizijska i holštajn pasmina).

     5)    Ispitivanje obroka bez prirodnih proteina u ishrani ovaca (dodavanje ureje i drugih NPN spojeva).

     6)    Ispitivanje uloge i značaja mineralnih materija (makro i mikroelemenata) u ishrani životinja.

     7)    Iznalaženje racionalnijih i efikasnijih obroka u ishrani krava muzara, priplodnih junica, tovne junadi i ovaca.

     8)    Utjecaj korištenja ureje i drugih NPN spojeva na zdravlje i priraste životinja te na kvalitet i cijenu koštanja proizvoda.

     9)    Iznalaženje mogućnosti ishrane teladi sa smanjenim korištenjem kravljeg mlijeka.

 10)     Ispitivanje mogućnosti korištenja raznih nusproizvoda poljoprivredne i prehrambene industrije u obrocima raznih vrsta i kategorija životinja u cilju iznalaženja racionalnijih obroka.

 11)    Ispitivanje nutritivne vrijednosti krmiva u cilju iznalaženja racionalnog sistema ishrane krava. DC X. 1988.-1992.

 12)    Ispitivanje fiziološko-ishrambenih i geohemijskih uticaja u odnosima tlo-biljka-životinja u intenzivnoj proizvodnji mlijeka i mesa. DC X. 1988.-1992

 

Nakon rata važniji projekti Instituta za zootehniku su:

 

1.       Pasminska rejonizacija preživara u FBiH. Poljoprivredni fakultet Sarajevo, Ministarstvo za poljoprivredu, vodoprivredu i šumarstvo FBiH. Sarajevo 1998.

2.       Norwegian SEE Progaramme in Agriculture “Competence transfer and institutional contact and co-operation between faculties of Agriculture, Forestry and Veterinary Medicine in South Eastern Europe” 2002-2005

3.       Improving nutritional quality and safety of food and fodder crops in South Eastern Europe (SEE) countries: 2006-2008.

4.       Okolišni aspekti proteinske ishrane krava na farmi Vitavi – Višići, Čapljina, 2008.

5.       Skrepi analiza i uticaj na kvalitet i količinu mlijeka.

6.       Marcbal Projekat: Marchigiana Cattle Breed in Western Balkans. A Cross Border Cooperation and Sustainable Plan MARCBAL, project No 276, Adriatic New Neighbourhood Programme, INTERREG/CARDS-PHARE .

7.       Mineral improved food and feed crops for human and animal health. Norwegian SEE programme in agriculture, forestry and veterinary medicine “Institutional collaboration between academic institutions in Agriculture, Forestry and Veterinary Medicine in Norway and Bosnia & Herzegovina, Croatia and Serbia & Montenegro” 2010-2013.

8.       Povećanje mliječnosti krava kroz unaprijeđenje proizvodnje kabaste stočne hrane na području Brčko Distrikta BiH – I i II faza.

 

 

Aktuelna organizacija i sastav Instituta

 

Nakon rata, a u skladu sa strateškim opredjeljenjima Fakulteta u oblasti animalne proizvodnje te viziji integrisanog Univerziteta u Sarajevu, naučno-istraživački rad na Institutu za zootehniku se provodi kroz dvije edukacijske i naučnorazvojne jedinice:

 

- Katedra za stočarstvo, akvakulturu i oplemenjivanje životinja, i         

- Katedra za ishranu, etologiju i ekologiju u animalnoj proizvodnji.

 

 

Katedra za stočarstvo, akvakulturu i oplemenjivanje životinja

 

Naučni projekti i programi iz oblasti koje pokriva Katedra za stočarstvo, akvakulturu i oplemenjivanje životinja usmjereni su na istraživanja genetike, oplemenjivanja, reprodukcije i uzgoja pojedinih vrsta kopnenih i akvatičnih farmskih životinja. Od posebnog su značaja za unaprjeđenje animalne proizvodnje istraživanje usmjerena na određivanje genetskih razlika između pojedinih pasmina i sojeva životinja.

 

U oblasti genetike i oplemenjivanja izučavaju se genetski potencijali različitih pasmina i sojeva te polimorfizama proteina. Radi se na uvođenju savremenih metoda (analiza krvnih grupa i sl.) koje se mogu uspješno primijeniti u programima selekcije.

 

Značajan segment su istraživanja iz oblasti biologija vodenih ekosistema, mikrobiologija vode i vodenih organizama, reprodukcija i uzgoj riba i drugih vodenih organizama. Uposlenici Katedre za stočarstvo, akvakulturu i oplemenjivanje životinja su:

 

Doc. dr. Muhamed Brka, šef Katedre

Mr. Samir Muhamedagić

Mr. Alma Rahmanović

Dokso Admir, dipl. ing

Zečević Ervin, dipl. ing.

 

 

Katedra za ishranu, etologiju i ekologiju u animalnoj proizvodnji

 

Kako moderna ishrana pri potpunom zadovoljenju visokih nutritivnih normativa današnjih ishrambenih linija životinja proučava istodobno veći broj pokazatelja u obroku uključujući (i) potrebu zadovoljenja količine pojedinih hranjivih materija, (ii) usklađivanje njihovog međusobnog odnosa, (iii) analiziranje hemijske strukture hranjivih materija u hrani iz koje proističe  različita biodostupnost u organizmu životinje, (iv) determiniranje koncentracije antinutritivnih materija i procjena njihovog antagonističkog učinka, kao i (v) utvrđivanje higijenske ispravnosti krmiva i cijelog obroka, strateški plan Katedre je stvaranje materijalnih i kadrovskih preduslova za uspješan odgovor postavljenim izazovima.

 

Istovremeno, ne mali značaj se posvećuje (i) ekološkim aspektima ishrane životinja odnosno strategijama ishrane u cilju minimiziranja zagađivanja okoliša kroz redukciju izlučivanja fosfata, nitrata, gasova i (ii) dobrobiti,  koja u sebi uključuje kako biološke tako i etičke aspekte držanja i iskorištavanja životinja.

 

Na katedri za ishranu, etologiju i ekologiju u animalnoj proizvodnji trenutno u nastavnom i naučno-istraživačkom procesu učestvuju:

 

Prof. dr. Salko Muratović, šef Katedre

Dr. Emir Džomba

Mr. Senada Čengić-Džomba

Hadžić Dženan, dipl. ing.

Aganović Sabiha, dipl. ing.

Mirsada Mahmutović

 

 

 

Laboratorije Instituta

 

U okviru svake od Katedri djeluju osposobljeni laboratoriji koji su uz, kadrovski potencijal, osnova uspješnog odgovora na izazove, koje postavlja moderna animalna proizvodnja. Pored toga, Institut raspolaže još uvijek neobnovljenim objektom za eksperimentalni rad iz oblasti ishrane životinja.

 

Laboratorija za ishranu životinja se bavi proučavanjem biohemijskih i fizioloških procesa u organizmu životinja te izučavanjem tehnologija koje se primjenjuju u savremenoj ishrani životinja.

 

Poseban segment je proučavanje i analiza sigurnosti i kvaliteta stočne hrane te proučavanje tehnoloških procesa u njenoj pripremi. Treba istaći da je Laboratorij za ishranu životinja do devedesetih godina prošlog vijeka po nivou opremljenosti i obimu poslova predstavljao respektabilnu jedinicu koja je mogla udovoljiti zadacima projekata ocijenjenih kao projekti od šireg društvenog značaja.

 

Katedra je raspolagala i eksperimentalnim objektom na Butmiru. Nažalost, nakon rata laboratorija je ponovo krenula od starta i na putu je certificiranja pojedinih zvaničinih analiza.

 

Laboratorij za molekularnu genetiku. Aktivnosti koje se sprovode u laboratoriju spadaju u djelokrug molekularne genetike, što podrazumijeva analize vezane za nasljeđivanje na molekularnom nivou, ispitivanje nasljednih bolesti, genotipizacija kao i filogenetička istraživanja.

 

Laboratorij je opremljen za analize i ekstrakciju DNA iz pune krvi, opremom za izvođenje PCR amplifikacija kao i ostalom opremom potrebnom za metodološku analizu uzoraka u pravcu tipizacije na  molekularnom nivou. U analitičkim aktivnostima laboratorij surađuje sa srodnim institucijama u Zagrebu, Minchenu i Dummerstorfu.

 

 

 

 

Kooperativna istraživanja

 

U poslijeratnom periodu u svom istraživačko-razvojnom radu Institut za zootehniku je uspostavio saradnju sa mnogim internacionalnim institucijama od kojih se mogu izdvojiti NORAGRIC, UMB, Poljoprivredni fakultet Osijek, Veterinarski Fakultet Sarajevo, Veterina Zagreb, TIKA i sl.

 

Pored toga, uposlenici Instituta su u okviru različitih vidova saradnje boravili na više evropskih univerziteta, uključujući Univerzitet u Kilu, ETH, INRA, JLU, UMB, Univerzitetu u Zagrebu. Rezultat toga je odbrana ili završni rad na nekoliko doktorskih disertacija uposlenika Instituta.

 

U okviru regije tijesna saradnja je uspostavljena sa sličnim fakultetima na prostoru bivše države. Sa većinom spomenutih organizacija rađena su ili se još uvijek rade različita aktuelna istraživanja iz oblasti animalne genetike, akvakulture i ishrane životinja.

 

 

Osobe sa posebnim doprinosom nauci i struci

 

Iako je dosadašnji period rada Instituta za zootehniku obilježilo više njegovih uposlenika (ovisno od vremena djelovanja) potrebno je istaći Prof. dr. Nikolu Zdanovskog,  Prof. dr. Fahrudina Hrasnicu, Prof. dr. Dušana Maksimovića, Prof. ing. Vladimira Drecuna, Prof. dr. Radomira Pajanovića, Prof . dr. Refika Telalbašića, Prof. dr. Ramiza Handžića i Prof. dr. Salku Muratovića.

 

Nemamo sigurne podatke o nagradama i priznanjima, ali je poznato da su gotovo svi profesori  odlikovani i nagrađivani. Zahvaljujući svojoj reputaciji, na prostorima bivše države predstavljali su veoma cijenjenu grupu u ovoj oblasti istraživanja.

 

Za svoje zasluge u jačanju i razvoju Instituta na svim poljima djelovanja posebno treba istaći Prof. dr. Fahrudina Hrasnicu i Prof. Dr. Dušana Maksimovića.

 

Prof. dr. Fahrudin Hrasnica. Rođen je 15.01.1907. godine u Sarajevu. Diplomirao je 1933. godine na Poljoprivrednom fakultetu u Zagrebu, a na istom fakultetu je 1943. godine odbranio doktorsku disertaciju. Na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu radio je od 1947. do 1971. godine. Umro je iste godine u zvanju redovnog profesora. U školskoj 1956/57. godini obavljao je dužnost prodekana Fakulteta. Osnivač je ergele Lipicanske pasmine u Prnjavoru 1946. godine. Čitav život je posvetio konjogojstvu i visokom obrazovanju. Bio je i pisac četiri udžbenika koji su se koristili na Univerzitetima u cijeloj Jugoslaviji.

 

Prof. dr. Dušan Maksimović. Rođen 1915. godine u Sijekovcu kod Bosanskog Broda. Diplomirao je na Poljoprivredno-šumarskom fakultetu u Beogradu 1939. godine. Doktorirao je na Poljoprivredno-šumarskom fakultetu u Sarajevu 1953. godine, kao prvi doktor ovog fakulteta.  Na Fakultetu je radio od 1949. , pa do svoje smrti 1978. godine. Osnivač je Katedre za ishranu životinja, a od 1962. do 1964. godine bio je i dekan Fakulteta. Bio je redovni član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine. Umro je u zvanju redovnog profesora.

 

Pored njih, treba istaći i slijedeće profesore:

 

Prof. dr. Ramiz Handžić. Rođen je 1928. godine u Sarajevu. Diplomirao je Poljoprivredno-šumarskom fakultetu u Sarajevu. Na istom fakultetu je odbranio doktorsku disertaciju 1972. godine. Od 1953. do 1962. godine radio je na fakultetskim oglednim dobrima, a u periodu od 1962. do 1982. godine u Zavodu za stočarstvo „Butmir“ Ilidža. Na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu je radio od 1982. do 1998. godine na Katedri za ishranu životinja. Penzionisan je kao redovni profesor i izabran je u počasno zvanje profesor emeritus.

Prof. dr. Refik Telalbašić. Rođen je 1932. godine u Bačkom Petrovcu. Diplomirao je na Poljoprivredno-šumarskim fakultetu u Sarajevu 1958. godine. Na istom fakultetu je odbranio doktorsku disertaciju 1965. godine. Na Fakultetu je radio od 1961. do 1998. godine, kada je i penzionisan u zvanju redovnog profesora i izabaran je u počasno zvanje profesor emeritus.  Rukovodio je i rukovodi uzgojno-selekcijskim radom u ergelskim centrima na Borikama, Han Pijesku i Prnjavoru, a član je i komisije za ocjenjivanje konja na Novosadskom sajmu. Bio je član Komisije za unaprjeđenje konjogojstva pri Republičkom komitetu IZ BIH. Bio je dekan Fakulteta od 1994. do 1997. godine.

 

Prof. dr. Salko Muratović. Rođen je 1955. godine u Beranama. Diplomirao je na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu 1979. godine, a magistrirao na Poljoprivrednom fakultetu u Zagrebu 1984. godine. Doktorsku tezu je odbranio na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu 1991. godine. Na Fakultetu je zaposlen od 1980. godine do danas. Sada je u zvanju redovnog profesora. Bio je upravnik Instituta za Zootehniku i šef Odsjeka za stočarstvo našeg fakulteta. Takođe je bio član ili predsjednik više upravnih odbora (Poljoprivredni fakultet Sarajevo, Veterinarski fakultet Sarajevo, Agencija za sigurnost hrane BiH). Koordinator je animalnih genetskih resursa ispred BiH za FAO. Naročito veliki angažman je dao u poslijeratnoj obnovi kako Instituta, tako i Fakulteta u cjelini. Bio je mentor i član komisija više magistarskih radova i doktorskih disertacija.

 

 

(Prof. dr Salko Muratović, Dr Emir Džomba, Prof. dr Refik Telalbašić,

Prof. dr Ramiz Handžić i Institut za zootehniku)

 

 

 

 

 

 

Copyright © 2010. Instituti