POLJOPRIVREDNO-PREHRAMBENI FAKULTET

INSTITUTI

 

 

Institut za tehnologiju poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda

 

 

 

 

Proizvodnja i distribucija hrane, uključujući poljoprivredne proizvode, ribarstvo i srodne djelatnosti najveća je i najvažnija ekonomska djelatnost na svijetu. Zdravlje i dobrobit svih ljudi ovisi o prinosima poljoprivrednih kultura, njihovom adekvatnom skladištenju, primjerenoj preradi i zdravstveno bezbjednom rukovanju sa svim vrstama prehrambenih proizvoda.

 

Ove kao i mnoge druge na njih naslonjene aktivnosti traže kvalifikovane i kompetentne specijaliste koji mogu preuzeti svoju ulogu u sve složenijem i modernijem sistemu proizvodnje i prometa hrane. Poljoprivredno-prehrambeni fakultet razvijao je i nastavlja razvijati studijske programe koji će obrazovati stručnjake osposobljene za sve poslove u modernoj proizvodnji hrane.

 

Osnivanje i razvoj Instituta

 

Četverogodišnji studij prehrambenih tehnologija formira se na Poljoprivrednom fakultetu u Sarajevu akademske 1977/78. godine kao novi odsjek pod nazivom Prerada i kontrola poljoprivrednih proizvoda. Prvi šef Odsjeka bila je prof. dr Natalija Dozet, koja je ujedno i njegov utemeljivač. Uporedo sa formiranjem Odsjeka formira se i Institut za preradu i kontrolu poljoprivrednih proizvoda kao nova radna jedinica Fakulteta u kojoj se objedinjavaju nastavne, naučno-istraživačke i stručne djelatnosti iz oblasti prerade i kontrole poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda. Institut 1989. godine svoj naziv mijenja u Institut za tehnologiju poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda.

 

Shvatajući da kvalitetnog studija ni ozbiljnih istraživanja u oblasti prehrambenih tehnologija nema bez dobro opremljenih laboratorija, prvi članovi Instituta odmah ulažu značajne napore na formiranju i opremanju laboratorija za mljekarstvo, tehnologiju mesa i preradu voća, povrća i grožđa. Od tada pa do danas nastava i istraživanje u laboratorijama predstavljaju jedno do najvažnijih obilježja Instituta. Drugo njegovo važno obilježje je izuzetno dobro razvijena saradnja sa mnogim poslovnim subjektima prehrambene industrije u Bosni i Hercegovini.

 

Ova saradnja je nebrojeno puta ocijenjena višestruko korisnom. S jedne strane, studenti prehrambenih tehnologija su kroz posjete i obavljanje studenstke prakse u prilici da se na direktan način upoznaju sa organizacijom rada i  tehnoloških procesa u ovim pogonima. S druge strane, kroz raznolike oblike saradnje sa stručnjacima Instituta prehrambena industrija Bosne i Hercegovine u prilici je unaprijediti svoju proizvodnju kroz inoviranje i standardizovanje tehnologija, razvijanje novih proizvoda, kontinuirano praćenje kvaliteta, itd.

 

Godinu za godinom Institut je jačao, kako personalno, tako i u pogledu opremljenosti svojih laboratorija. Jačanje je vodilo osvajanju novih disciplina koje su uključivane u nastavne programe Fakulteta, njegovoj sposobnosti da inicira i realizuje sve veći broj naučno-istraživačkih projekata, ali i ponudom sve većeg broja stručnih poslova koje Institut može obaviti za potrebe proizvođača, distributera i udruženja potrošača hrane. 

 

Krajem osamdesetih, zahvaljujući, između ostalog, realizaciji istraživačko-razvojnih projekata koje je u okviru tzv. društvenih ciljeva finansirala tadašnja republička vlada i u kojima su članovi Instituta učestvovali, nabavlja se najsavremenija oprema te se osvajaju najsavremenije analitičke metode. Početak rata u Bosni i Hercegovini 1992. godine Institut, kao i cjelokupan Fakultet, presijeca u jednom od njegovih najsnažnijih razvojnih zamaha.

 

U samo nekoliko desetina sati u požaru nestaje sva oprema, literatura, dokumentacija i ostalo smješteno u zgradi Fakulteta u Zagrebačkoj 18 na Grbavici. 

 

Tokom rata Institut je nastojao zadržati personalnu supstancu i uzeti učešća u aktivnostima Fakulteta u mjeri u kojoj je to tada bilo moguće. U tom teškom periodu, ističe se zalaganje profesora Zahida Čauševića, Dževada Jarebice i Marka Stanišića koji svojim angažmanom stvaraju uslove za odvijanje reducirane nastave, ali i za personalno obnavljanje i jačanje Instituta nakon rata.

 

Važan doprinos u postratnom opremanju laboratorija i edukaciji kadrova Instituta dala je Eidgenössische Technische Hochschule (ETH) iz Švajcarske, kroz program pomoći koju je osmislio i vodio istaknuti član ove institucije, prof. dr Zdenko Puhan. Kao rezultat ove aktivnosti, uz posebno zalaganje tada višeg asistenta Zlatana Sarića, krajem 1998. godine obnavlja se laboratorija za mljekarstvo koja je tokom niza poratnih godina služila i kao jedini laboratorijski kapacitet cijelog Instituta. Ova laboratorija u znak zahvalnosti nosi ime profesora Puhana.

 

Tim nastavnika i saradnika sa mljekarstva, uz pomoć Ambasade Kraljevine Holandije, ubrzo nakon obnavljanja laboratorije oprema i na Fakultetu otvara savremeni mini pogon za preradu mlijeka. Od kraja devedesetih Institut ulazi u novu fazu personalnig i materijalnog jačanja. Na institut dolazi niz novih mladih saradnika, po različitim projektima i iz sredstava Fakulteta nabavljaju se nova oprema, instrumenti i učila. U istina skučenim prostorima opremaju se novi mini pogoni i laboratorije. Sa prelaskom u adaptiranu zgradu u krugu kampusa Univerziteta u Sarajevu 2008. godine Institut dobija više instalaciono bolje opremljenog prostora za svoje labortaorije i mini pogone. Odmah po smiještanju u adaptiranu zgradu 2008. godine počinje izrada i konkretizacija planova za otvaranje novih laboratorija i mini pogona.  

 

U više od 30 godina svog postajanja Institut je predstavljao mjesto razvoja naučne i stručne misli, a kroz svoju naučno-istraživačku, nastavnu i stručnu djelatnost izrastao je u konceptualno i kadrovski najzaokruženiju instituciju takve vrste u Bosni i Hercegovini. Institut kao svoju posebnu komparativnu prednost ističe činjenicu da je rođen na Poljoprivrednom fakultetu koji je u vrijeme nastanka Instituta imao respektabilno iskustvo i renome, kako u obrazovanju poljoprivrednih stručnjaka, tako i u domenu naučno-istraživačkog rada u bezmalo svim oblastima poljoprivrednih nauka.

 

Ovakvim konceptom sačuvana je i kvalitativno nadograđena veza između poljoprivrednih i prehrambeno-tehnoloških nauka. U ovom svjetlu je saradnja Instituta sa drugim institutima na Fakultetu neophodna, višestruko korisna i neprekidno se ostvaruje kroz sve vidove aktivnosti na obrazovnom, istraživačkom i stručnom planu.

 

 

Područje rada i zadaci Instituta

 

Institut kroz objedinjavanje nastavne, naučno-istraživačke i stručne djelatnosti nastoji na što kvalitetniji način uzeti učešća u primjeni nauke i inženjeringa u preradi, konzerviranju, pakovanju, distribuciji i upotrebi prehrambenih proizvoda. Članovi Instituta, zajedno i svako u okviru svoje specijalnosti, bave se naučno objektivnim razjašnjavanjima hemijskih, fizičkih i mikrobioloških svojstava hrane i primjene ovih znanja u efikasnom i ekonomski racionalnom korišćenju sirovina, unapređenju procesa prerade, pakovanja i čuvanja hrane, uz uvažavanje principa održivog razvoja i zaštite okoliša. Pored inkorporiranja najnovijih naučnih saznanja u obrazovne procese na Fakultetu, Institut kao svoje posebne važne zadatke vidi dalje unapređenje saradnje sa bosanskohercegovačkom prehrambenom industrijom i međunarodnim istraživačkim institucijama. Svojom funkcijom na Fakultetu, ali i svojom širom društvenom odgovornošću Institut sa ponosom ističe učešće u mnogim aktivnostima koje obezbjeđuju dovoljne količine prehrambenih proizvoda visokog kvaliteta, odgovarajuće nutritivne vrijednosti i nedvojbene zdravstvene sigurnosti.

 

Institut stoji na raspolaganju prehrambenoj industriji, istraživačima, ali i studentima dodiplomskih, diplomskih i doktorskih studija koji svoje kompetentnosti u domenu prehrambenih tehnologija i nauke o hrani mogu steći samo kroz upotpunjavanje obrazovanja aktivnim učešćem u istraživačkim projektima.

 

U laboratorijama Instituta i Fakulteta danas je moguće izvršiti najveći broj ispitivanja vezanih za analizu kvaliteta i zdravstvene sigurnosti prehrambenih proizvoda. Institut za potrebe svojih partnera i trećih lica nudi:

 

-       izradu tehnoloških i tehničko-tehnoloških projekata za prehrambenu industriju,

-       kontrolu kvaliteta, zdravstvene ispravnosti, analize i superanalize prehrambenih proizvoda i alkoholnih pića,

-       analize i studije o uticaju prehrambenih industrija na okoliš i stanje prirodnih resursa,

-       organizaciju senzornih analiza prehrambenih proizvoda i pića za potrebe specijalizovanih izložbi i sajmova

-       usluge vezane za razvoj novih proizvoda prehrambene industrije

-       izradu tehnoloških elemenata ili cjelokupnih elaborata za autohtone i prehrambene proizvode sa zaštićenim geografskim porijeklom.

 

 

Naučni i stručni doprinosi Instituta

 

Institut je od svog osnivanja osmislio i samostalno ili u saradnji sa drugim institutima Fakulteta te drugim domaćim i inostranim institucijama učestvovao u realizaciji velikog broja naučnih i stručnih projekata. Među njima posebno treba istaći seriju projekata vezanih za razvoj i standardizaciju tehnologija tradicionalnih prehrambenih proizvoda Bosne i Hercegovine.

 

Poseban doprinos transferu znanja i tehnologija Institut je, uz snažan doprinos prof. dr Esme Velagić-Habul, dao kroz nedavno kreiranje postdiplomskog studija iz oblasti tehnologije prehrambenih proizvoda. Ovaj studij omogućio je kandidatima za magistre nauka duži boravak i istraživanja na evropskim univerzitetima i naučnim institucijama. Po povratku u zemlju mladi magistri nauka će, pored prenošenja stečenih iskustava naučnoj i stručnoj javnosti, svoja znanja i sposobnosti ponuditi prehrambenoj industriji, institucijama i istraživačkim centrima.

 

Kroz institucije Odsjeka i Fakulteta i uz podršku austrijske organizacije World University Service (WUS) Institut je, opet uz doprinos prof. dr Esme Velagić-Habul, inicirao, osmislio i do realizacije doveo diplomski – master studij Analiza hrane koji se odvija uz učešće nastavnika i eksperata sa austrijskih univerziteta. Između ostalog, ovo je i prvi studijski program fakulteta, koji je prije njegovog odobravanja za realizaciju, prošao ozbiljnu i zahtjevnu eksternu evaluaciju.

 

Institut se može pohvaliti da je tokom svog postojanja ostvario uspješnu saradnju sa mnogim domaćim firmama i institucijama, kao i firmama i institucijama u regionu i šire. Ova saradnja se posebno ogleda u mogućnosti izvođenja praktične nastave ili prakse u komercijalnim pogonima te istraživačkim i komercijalnim laboratorijama. Na ovaj način studenti na najboljim mjestima upotpunjavaju teorijska i praktična znanja stečena na fakultetu.

 

Saradnja Instituta sa privrednim organizacijama i institucijama rezultirala je i angažovanjem istaknutih stručnjaka koji su kao vanjski saradnici duži period radili kao predavači i prenosili svoja znanja i bogata iskustva studentima. Svojim angažmanom značajan doprinos dali su: dr Seniha Bešlagić i dr Milimir Kovačević u oblasti tehnologije mlinskih, pekarskih i konditorskih proizvoda, dr Nadira Alić Đemidžić iz oblasti tehnologije duhana, kao i Nedžad Šakić, dipl. ing. iz oblasti tehnologije slada i piva. Poseban doprinos u nastavnim i naučnim aktivnostima Fakulteta i Instituta dali su prof. dr. Sulejman Redžepović sa Agronomskog fakulteta u Zagrebu i prof. dr Dubravka Štrucelj sa Prehrambeno-biotehnološkog fakulteta u Zagrebu i prof. dr Radoslav Paunović sa Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu. Važnu pomoć u realizaciji dijela nastave iz oblasti preharambenih tehnologija pružili su profesori i asistenti Mašinskog, Prirodno-matematičkog i Elektrotehničkog fakulteta Univerziteta u Sarajevu.

 

Članovi Instituta, već po prirodi svog posla, dali su veliki doprinos promociji naučne i stručne misli objavljivanjem desetina udžbenika, praktikuma, knjiga, studija i drugih naučno-stručnih publikacija. Bivši i sadašnji članovi Instituta sudu naučne i stručne javnosti ponudili su stotine naučnih, stručnih i preglednih radova publikovanih u domaćim i inostranim časopisima te saopštenim na mnogim domaćim i međunarodnim kongresima, simpozijumima i konferencijama.   

 

 

Laboratorije Instituta

 

U okviru instituta djeluju slijedeće laboratorije:

 

-        Laboratorija za mljekarstvo,

-        Tehnološka laboratorija za meso, ribe i jaja, gotovu hranu i ishranu, te

-        Laboratorija za tehnologije vrenja i proizvode biljnog porijekla.

 

Fakultet i Institut su stvorili uslove za skoro pokretanje laboratorije za prehrambenu biotehnologiju i laboratorije za senzorne analize.

 

U dobro opremljenim laboratorijama Instituta i uz učešće laboratorija drugih instituta Fakulteta vrše se eksperimentalna istraživanja te hemijske, mikrobiološke, reološke i senzorne analize svih prehrambenih proizvoda, bezalkoholnih i alkoholnih pića.

 

U okviru svojih mini pogona za preradu mlijeka, proizvodnju sira, proizvodnju vina, proizvodnju jakih alkoholnih pića i proizvodnju voćnih sokova Institut omogućava praktičnu provjeru teorijskih pretpostavki i laboratorijski razvijenih koncepata u ovim segmentima prehrambenih tehnologija.

 

Mini pogon za preradu mlijeka nudi mogućnost eksperimentalne proizvodnje fermentiranih mliječnih proizvoda, fermentirane pavlake, maslaca, te gotovo svih vrsta sireva i tako daje mogućnost za saradnju sa industrijom kroz razvoj novih proizvoda, eksperimente na tehnološkim parametrima, te razne vidove edukacija i obuke za osoblje koje radi u prehrambenim pogonima za preradu mlijeka. Važno je istaći da pilot pogon takvog nivoa ne posjeduje niti jedna visokoškolska institucija u Bosni i Hercegovini i u regionu bivše SFRJ.

 

 

Osoblje Instituta

 

Prvi članovi Instituta za preradu i kontrolu poljoprivrednih proizvoda u vrijeme njegovog osnivanja bili su profesori, saradnici i tehničari koji su do tada radili u drugim institutima Fakulteta. Razvojem Instituta jačala je i negova personalna osnova da bi on danas izrastao u najbrojniji institut Fakulteta.

 

Članovi Instituta do odlaska u penziju, napuštanja Fakulteta ili smrti bili su:

 

 

U vrijeme nastajanja ovog teksta članovi Instituta za tehnologiju poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda bili su:

 

 

 

Članovi Instituta sa posebnim doprinosom nauci i struci

 

Prof. dr Natalija Dozet (1923 – ) – Inicijator osnivanja Odsjeka i Instituta za preradu i kontrolu poljoprivrednih proizvoda. Diplomirala 1950. godine među prvim studentima tadašnjeg Poljoprivredno-šumarskog fakulteta u Sarajevu na kojem, prolazeći izbore u sva saradnička i nastavna zvanja, ostaje do penzionisanja. Bila je prodekan i dekan fakulteta. Preuzimajući grupu predmeta iz oblasti mljekarstva poseban doprinos  daje kroz razvoj laboratorijskih kapaciteta Instituta te pisanjem velikog broja praktikuma, udžbenika i priručnika. Bila je inicijator i nosilac niza istraživačko-razvojnih projekata, posebno onih na standardizaciji tehnologije autohtonih mliječnih proizvoda.

 

Prof. dr Jovan Zarić (1928 – 1985) – Jedan od osnivača Instituta. Diplomirao, doktorirao i na Fakultetu radio 32 godine. Predavao grupu predmeta iz oblasti prerade voća. Poseban doprinos dao osnivanjem i razvijanjem laboratorije za preradu voća, povrća i grožđa. Učestvovao je u projektovanju i puštanju u pogon mnogih proizvodno-prerađivačkih kapaciteta u Bosni i Hercegovini, posebno onih iz segmenta prerade voća.

 

Prof. dr Zahid Čaušević – Profesor emeritus (1928 – 2008) – Nakon izuzetno uspješne karijere u Zavodu za stočarstvo, na Fakultetu radi od 1975. godine kao vanjski saradnik, a od 1979. godine kao nastvanik na predmetima iz oblasti tehnologije mesa i poznavanja sirovina animalnog porijekla. Bio je dekan Fakulteta i jedan od najcjenjenijih stručnjaka iz oblasti ovčarstva u regionu i šire. Poseban doprinos dao kreiranjem i realizacijom međunarodnih projekata na unapređenju mesnih i mliječnih svojstava ovaca na bazi križanja autohtonih i uvoznih visokoproduktivnih pasmina. 

 

Prof. dr Marko Stanišić (1934 – 2005) – Diplomirao, doktorirao i na Fakultetu kao nastavnik u svim zvanjima na predmetima iz oblasti mljekarstva radio do penzionisanja 2001. godine. Ostavio je izuzetnog traga izradom i objavljivanjem literature, posebno one potrebne za praćenje nastave na postdiplomskim studijima iz oblasti tehnologije animalnih proizvoda. Učesnik brojnih međunarodnih kongresa i smipozija. Posebno cijenjen kao jedan od regionalno najkompetentnijih senzornih ocjenjivača mliječnih proizvoda.

 

Prof. dr Husnija Ćerimagić (1930 – 1992) – Na Fakultetu radio od 1959. godine prolazeći sva zvanja do redovnog profesora. Surovo ubijen na okupiranoj Grbavici 1992. godine. Predavo predmete iz oblasti pčelarstva i tehnologije pčelinjih proizvoda. Autor udžbenika iz pčelarstva koji je korišćen kao osnovna udžbenička literatura na gotovo svim katedrama iz ove oblasti na našem jezičkom području. Poseban doprinos struci dao unapređenjem konstrukcija košnica za intenzivno pčelarenje.

 

 

(Doc. dr Sanja Oručević, Doc. dr Milenko Blesić i

 Institut za tehnologiju poljoprivrednih i prehrambenih proizvoda)

 

 

 

 

 

 

Copyright © 2010. Instituti